|
[III-f]
|
|
|
|
Propero. Virgilio, en Eneida, 4: Anna, uides toto properari litore circum; en el mismo libro: Haec pater Aeoliis properat dum Lemnius oris; Horacio: Hoc opus, hoc studium parui properemus et ampli; falta quizás katà; Plauto, en Aulularia: Nunc domum poroperare propero; Mortem per uulnera properare, en Virgilio, libro 9 de Eneida; Plinio, en Panegírico: Hinc delubra occulta celeritate properantur; Tácito, en libro 1: Inoffensum iter properauerat; Juvenal, en sátira 3: Haec inter pueros uarie properantur; Virgilio: Properate iussa. Proficiscor. Se sobreentiende uiam o iter. Propercio, en libro 1: Magnum iter ad doctas proficisci cogor Athenas; Festo Pompeyo: Profectun uiam Herculi aut Sanco sacrificabant. Proruo. Mira ruo. Prouideo. Mira prospicio. Terencio, en Adelfos: Quae si non astu prouidentur me aut herum pessum dabunt. Prospicio tibi, prouideo tibi. Se sobreentiende utile o commodum. Livio: Qui sedem senectuti uestrae prospiciunt. Mira más arriba prospicio y, en el capítulo de la elipsis, utile. Pudet. Mira poenitet. Marcial: Sed site non pudet illud, hoc saltem pudeat, Galla, negare nihil; Apuleyo, libro 5: Quanquam nec istud pudiuit mecum meo famulo; Plautus, en Casina: Ita nunc pudeo atque ita nunc paueo; Terentius: Haec non te pudent?; Lucanus: Semper metuit quem saeua pudebunt supplicia; Terencio: Quem nec pudet quicquam. Pugno. Se sobreentiende pugnam; en griego μάχην μάχεσθαι; Plauto, en Pseudolo: Priusquam istam pugnabo pugnam; Cicerón, en la defensa de Murena: Ex omnibus pugnis uel acerrima mihi uidetur illa quae cum rege commisa est et summa contentione pugnata; Catulo: Pro qua mihi sunt magna bella pugnata; Horacio, en Odas 3: Etpugnata sacro bella sub Ilio; Plauto, en Meneemos: Nec fero ueniam de pugnato praelio; el mismo, en Anfitrión: Haec illic est pugnata pugna; mira lo que dice Lambino en libro 2, oda 6; Lucilio, según cita de Donato en el comentario a Adelfos: Vicinus ocius et magnam pugnabimus pugnam; Cicerón, en la defensa de Roscio: Quod a uobis hoc pugnari uideo; Horacio, en Odas 4: Praelia pugnare; el mismo: Si quis bella tibi terra pugnata marique; Salustio: Quae negotia multo magis quam praelium male pugnatum a suis regem terrebant. Quadrare. Horacio: Et quae pars quadret aceruum. Quiesco. Apuleyo, libro 9 de Metamorfosis: Post multum equidem temporis somnum humanum quieui. Que quiesco es activo lo indica suficientemente el uso pasivo de Terencio, en el acto 4, escena 2 de Andria: Quibus quidem quam facile poterat quiesci, si hic quiesset. Mira dormio y requiesco. Queror. César, en 3 de Guerra Civil: Calamitatem aut propriam suam aut temporum queri; Plauto, en Aulularia: Pauperiem meam conqueror. Mira conqueror. Recordor. Mira memini. Redire. Mira ire y obire. Redoleo. Mira oleo. Redundo. Ovidio, en 3 de Tristes: Siue redundatas flumine cogit aquas; y en 6 de Fastos: Amne redundatisfossa madebit aquis. Refert. Es lo mismo que refero. Mira el capítulo primero de este tercer libro. Regno. Se sobreentiende regnum; en griego: βασιλεύειν βασιλίαν; Horacio: Et regnata petam rura Phalanto; el mismo, en libro 3 de Odas: Et regnante Cyro Bactra parent; Virgilio: Acri quondam regnante Lycurgo. Regredior. Se sobreentiende gressum. Ennio, según cita de Nonio: Qui nunc in certa re atque in orata gradum regredere conare? Reminiscor. Mira memini. Requiesco. Virgilio: Et mutata suos requierunt flumina cursus; el mismo, en Ciris: Quo rapidos etiam requiescunt flumina cursus; Propercio en la elegía última del libro 2, según la corrección de Escalígero: Quamuis ille suam lassus requiescat auenam; en el mismo libro: Ante Iupiter Alcmenam geminas requieuerat Arctos. Mira quiesco. Resideo. Plinio escribió en el libro 34, cap. 14 Residere poenitentiam con el significado de sedendo agere en el siguiente texto: Aristonidas artifex quum exprimere uellet Athamantis furorem, Learchum filium praecipitantis uolentis et praecipitato illo residentis poenitentiam. Así corrige Levino Torrencio este texto a partir de antiguos manuscritos. Plauto, en Cautivos, acto 3: Venter guturque resident esuriales ferias, en lugar de sedendo agunt; Cicerón, en el libro 2 de Las Leyes llama ferias denicales a aquellas en las que residentur mortui ya que se celebran estando presente el cadáver. Roro. Plinio, en libro 17, cap. 10: Si rorauerit quantulumcumque imbrem; Ovidio: Scribimus et lachrymis oculi rorantur obortis; el mismo, en Fastos 3: Mollis erat tellus rorata mane pruina; el mismo, en libro 2 de Pónticas: Roratas rosas; y en las Sagradas Escrituras: Rorate, coeli, desuper et nubes pluant iustum. Mira pluere. Ruo. Se sobreentiende ruinam. En quid si nunc coelum ruat Donato suple se, ya que en los compuestos de ruo se expresa un acusativo. Horacio, en Odas 4: Multa proruet integrum cum laude uictorem; Terencio, en Adelfos: Vide ne ille huc intro se irruat; el mismo, en Eunuco: Illico omnes proruunt seforas; Catulo a Manlio: Nam mihi quam dederit duplex Amathuntia curam scitis et in quo me corruerit genere; Virgilio, en libro 12: Ruet omnia late; y en el libro 2 de Geórgicas: Et ruit atram ad coelum picea crassus caligine nubem; Horacio en la sátira 5 del libro 2: Vnde diuitas aerisque ruam, dic, augur, aceruos?; Terencio, en Adelfos: Caeteros ruerem, agerem, tunderem et prosternerem; Plauto, en Rudens: Corruere diuitias, es decir, congregare; Lucrecio, en libro 6: Quum mare permotum uentis ruit intus arenam; Virgilio, en Geórgicas 1: Cumulosque ruit male pinguis arenae, donde se sobreentiende agricola; Livio, en libro 8: Vtfermefugiendo in media fata ruitur; Apuleyo, en el libro 1 de Floridas: Et quaerit quorsus potissimum in praedam superne sese ruat fulminis uice; Marco Varrón: Spicae corruntur in corbem. Rutilo. Valerio Máximo, en el cap. 1 del libro 2: Capillos cinere rutilarunt; Plinio, en libro 28: Gallorum hoc inuentum rutilandis capillis; Livio, en libro 37: Comae promissae et rutilatae; Tácito: Crinis propexus et rutilatus. Salto. Ovidio, en 5 de Tristes: Carmina saltantur theatro; el mismo, en 2 de Tristes: Saltata poemata populo; Horacio, en libro 1 de Sátiras: Pastorem saltaret uti Cyclopa rogabat; Juvenal: Chironomon Laedam molli saltante Batyllo; Eurípides, en Andrómaca: πήδημα πηδήσας, es decir: Saltationem saltans. Sapio. Plauto: Ego meam rem sapio; Persio: Quum sapimus patruos; el mismo: Neque demorsos sapit ungues; Ennio, según cita de Cicerón: Qui sibi semitam non sapiunt, alteri monstrant uiam. Satisfacio es un compuesto de facio satis, como satis accipio, donde satis hace la función de acusativo. A pesar de ello, Catón, en Agricultura cap. 149, escribió esto: Doni cum pecuniam satisfacerit. Satago. Mira el capítulo tercero del libro 2, a propósito del régimen de genitivo. Seruio seruitutem es un giro frecuente tomado del griego δουλεύειν δουλίαν; Cicerón, en Tópicos: Quorum nemo seruitutem seruiuit; el mismo, en la defensa de Murena: Si seruitutem seruient; Quintiliano: Seruus est, ut antiqui dixere, qui seruitutem seruit; Plauto, en Aulularia: Nam qui amanti hero seruitutem seruit; el mismo en Trinummo: Tuis seruiui seruitutem imperiis; en la misma comedia: Tibi seruitutem seruire; el mismo, en Soldado: Nam ego iam diu apud hunc seruitutem seruio; Livio, en libro 40: Qui seruitutem seruissent; Cicerón, en libro 2 de Sobre los Deberes: Vt communi utilitati seruiatur; Marcial, en libro 2: Non bene, crede mihi, seruo seruitur amico; Séneca, en sobre la tranquilidad: Assuescamus coenare posse sine populo et paucioribus seruis seruire. A partir de estos ejemplos, bien entendidos, quedan eliminados los llamados verbos impersonales de voz pasiva y también los neutros. Mira inseruio. Sedeo. De Prisciano son las siguientes palabras, tomadas del libro 18, a propósito de la construcción impersonal: "Cuando digo curritur, se entiende cursus, como sedetur sessio, ambulatur ambulatio, euenit euentus, y similares; esto mismo hay que suponer también en todos los verbos absolutos, como uiuo uitam, ambulo ambulationem, sedeo sessionem, curro cursum". Mira curro. Sitio. Ovidio, en Fastos 1: Quo plus sunt potae, plus sitiuntur aquae. Y, de la misma forma que se podía decir sitio sitim o sitio sitire, así por asimilación pudo escribir Cicerón, en el libro 3 de las cartas a su hermano Quinto: Neque sitio honores, neque desidero gloriam; y en Filípicas 5: Sanguinem nostrum sitiebat. Somnio. Plauto,en Rudens: Mirum atque inscitum somniauit somnum; Suetonio, en Galba: Somniauit speciem fortunae etc. Sono. Virgilio: Nec uox hominem sonat; el mismo, en Culex: Sonat liquorem; Persio: Sonat uitium percussa maligne fidelia. Spiro o expiro. Arnobio, en libro 1: Nunquid suas animas expirauerunt uenti; Apuleyo, en Sobre el mundo: Et quum mouetur spirat illos spiritus; Ovidio, en Metamorfosis 3: Deam spirat mulier; Virgilio: Comae diuinum uertice odorem spirauere; Horacio, en Odas 3: Quod spiro et placeo tuum est. Stipulari stipulationem. Véase el título Indicatum solui del Digesto, ley 3, párrafo 1; y el título Soluto matrimonio, ley 42, párrafo último. Sto. Plinio, en las cartas: Standum est epistolis Domitiani; las formas en -dus, -a, -um no pueden ser sino de verbos que rigen acusativo, como ocurre en uiuendum est, donde se sobreentiende uiuere. Plauto, en Pseudolo 7: Quid agitur? P.: Statur hic ad hunc modum, es decir: statur stare o statio. Studeo. Horacio: Hoc studet unum; Cicerón, en el discurso sobre su regreso: Quum uero literas studere coepit; Plauto, en Soldado: Magis metuant, minus has res studeant; Cicerón, en Filípicas 6: Vnum sentitis omnes, unum studetis; el mismo, en Sobre los límites: Illud quod studet, facere possit ornatius; el mismo, en Tusculanas: Haec quum disputant, haec student; Terencio: Quin tu hoc potius stude. Stupeo. Virgilio: Pars stupet inuptae donum exitiale Mineruae; Petronio, el árbitro: Caeterum dum ego omnia stupeo. |
|
Copyright(c) de la versión electrónica 2004 Carlos Cabanillas. Proyecto GRAMMATICVS. |