|
[III-d]
|
|
|
|
Libet. Mira poenitet. Luceo. Plauto, en Cásina: Lucebis nouae nuptae facem; el mismo, en Gorgojo: Tute tibi puer es lautus, luces cereum. Decimos: Praelucere alicui facem, cereum, funalem. Mira illuceo. Ludo. Terencio, en Eunuco: Et quia consimilem iam olim luserat ille ludum; Horacio, en Odas 3: Et ludum insolentem ludere pertinax; Suetonio: Troiam lusit turma duplex; el mismo: Ludit assidue aleam; Marcial: Insidiosorum si ludis bella latronum; Juvenal: Rosita sed luditur area. Mira illudo. Maneo. Plauto, en Menecmos: Mane me; Pomponio Mela, en libro 1: Postquam in eo quod conuenerat non manebatur. Es muy frecuente la frase Quae te manent infortunia. Mano. Horacio: Fidis enim manare poetica mella te solum; Plinio, en capítulo 13: In attritu sudorem purpureum emanat; el mismo: Manat picem. Mansuesco. Varrón, libro 2, cap. 1: Sic ex animalibus, quum propter eandem utilitatem quae possunt syluestria deprehenderent, ac concluderent et mansuescerent. Mira insuesco. Medeor. Terencio, en Formión: Quae quum res aduersae fient paulo mederi possis; Cicerón de la carta 15 del libro 12 a Familiares: Haec mederi uoluerunt. Memini, recordor, reminiscor huius rei. Se sobreentiende memoriam o recordationem; Cicerón, en la defensa de Archía: Et pueritiae memoriam recordari ultimam. Mira mentio en el capítulo de la elipsis. Medicor o medeor. Plauto, en Mostelaria: Ego istum lepide medicabor metum; Virgilio, en Eneida 7: Sed non Dardaniae medicari cuspidis ictum eualuit; a propósito de este texto comenta Servio: "Virgilio utiliza medicor illam rem e illi rei con valor activo"; Ovidio: Capillos medicare; y Virgilio, en Geórgicas 1: Semina uidi equidem multos medicare serentes. Mereo, con el significado de "hacer la milicia", dicen que es un verbo neutro; no es así, sino que se suple stipendium o, mejor, aera, de manera que las frases de este tipo serían algo así como Meruit aera sub Caesare. Mira stipendium en el capítulo de la elipsis. Metuo tibi dicen que es neutro; no se dan cuaenta de que falta malum, o incommodum, o un acusativo etimológico, de acuerdo con el esquema que aparece en el refrán griego y latino siguiente: ἀδεές δέδιας δεός, es decir: Metum inanem metuisti; Cicerón, en Verrinas 3: Nullam maiorem pupillo metuo calamitatem; el mismo: Sed quum eadem metuam ab hac parte; el mismo: A me insidias metuunt; Séneca, en Epístola 66: Non contremiscamus iniurias, non uulnera, non egestatem; Plauto: Metuo meo amon moram; el mismo, en Mostelaria: Serui, qui quum culpa careant, tamen malum metuunt etc.; Virgilio, en Eneida 3: Sonitumque pedum uocemque tremisco; el mismo, en Ciris: Nunc temere instantis belli certamina dicit; el mismo, en Geórgicas 4: Vtraque uis apibus pariter metuenda; en el mismo libro: Sin duram metues hyemem, donde se sobreentiende apibus; Plinio, en libro 18: Tria nanque tempore fructibus metuebant; en las Sagradas Escrituras, en el cap. 3 de la carta primera de Pedro: τὸν δὲ φόβον αὐτῶν μὴ φοβήτε, es decir: Timorem autem ipsorum ne timueretis, o bien Terrorem ipsorum ne terreamini o metuatis. Lo mismo que acabamos de ver para metuo sirve para timeo. Plinio, libro 17, cap. 16: Dant aegris quibus uini noxam timent; Livio, en libro 4: Famem cultoribus agrorum timentes; Virgilio, en 2 de Eneida: Et quae sibi quisque timebat. Se equivoca, pues, Valla en el capítulo 45 del libro 3. Mico. Virgilio en Culex: Sanguineum demicant ardorem luminis orbes; Varrón: Micandum erit cum graeco. Migrare in agrum. Se sobreentiende migrare o migrationem; Gelio, en cap. 19 del libro 2: Atque ita cassita nidum migrauit; Livio: Et Romam, inde frequenter migratum est; Marcial: Migrandum est mihi uel illi; Titinio, en cita de Nonio, en la palabra senium: Quot pestes, iurgia, senia sesemet hisce emigrarunt aedibus. Militare. Se sobreentiende militiam. Lactancio, en libro 7, capítulo último: Infatigabilem militiam deo militemus; Horacio: Libenter hoc et omne militabitur bellum in tuae spem gratiae. Miseret. Mira poenitet. Moereo. Cicerón, en Tusculanas 1: Quum grauiter filii mortem moereret; el mismo, en carta a Terencia: Sed moereo casum eiusmodi; Tácito, en libro 16: Vt non aliquam mortem moereat. Mira mereo. Morior. En hebreo se dice morieris mori; y en el Génesis, cap. 1: Vbi non habemus morte morieris; hay que tener en cuenta que ese morte en hebreo es un infinitivo: en español se dice: "Mala muerte mueras". Cicerón: Moriendum est, donde se sobreentiende mori, como ya hemos dicho muchas veces. Nato. Se sobreentiende aquas o in aquis natationem. Marcial, libro 1: Sacris piscibus hae natantur undae; el mismo en libro 14: Ipsa suas melius charta natabit aquas; el mismo, en libro 6: Canaque sulphureis nimpha natatur aquis; Ovidio, en 5 de Tristes: Vnda natatur piscibus. Ningitur. Mira pluo. Nitor. Virgilio, en libro 12: Alternos longa nitentem cuspide gressus. Nauigo. Virgilio, en libro 1: Gens inimica mihi Tyrrhenum nauigat aequor; Cicerón, en 2 de Sobre los límites: Maria ambulauisset, terram nauigasset; Plinio, en libro 2: Totus hodie nauigatur occidens. Noceo tibi. Se sobreentiende noxam. En el Digesto, título De noxalibus actionibus: Qui noxam nocuerit; Livio, en libro 9: Atque ob eam rem noxam nocuerunt; Apuleyo, en Metamorfosis 1: Quum multa nocentur publicitus; Vitruvio, en libro 2: Larici a carie uel a tinea non nocetur; Séneca: Sapienti non nocetur, non a paupertate, non a dolore; el mismo, en carta 103: Nonne te noceant, sed ne fallant; el mismo, en Controversias 5: Dum filium uindico, ubi me grauissime nocere possit ostendit; Plauto, en Soldado: Iurate non nociturum esse hominem de hac re neminem; en la misma comedia: Iuro per Venerem et Martem me nociturum neminem; así se lee en efecto en los mejores manuscritos; Livio, en libro 3: Qui deorum quenquam nocuerit; en las Sagradas Escrituras: ludica, domine, nocentes me; y en el Eclesiástico 27: Relinque proximo tuo nocenti me; βλάπτω σε, dicen los griegos, es decir: Noceo te. Nubo. Varrón, en el libro sobre la lengua latina: "Se llama Neptuno, porque obnubat (cubre) el mar y las tierras, como las nubes al cielo; deriva de nuptu, es decir opertione (cubrimiento), como se decía antiguamente; de ahí vienen también nuptiae y nuptus". Hasta aquí lo que dice Varrón. Caper, en sobre la ortografía: "La mujer nubit (se casa), porque obnubit (cubre) con un palio su cabeza y sus mejillas"; Tertuliano, sobre el velamiento de las doncellas: "una vez veladas son llevadas junto al varón"; Servio, en su comentario al libro 11 de la Eneida: "Se llaman nuptiae, porque son cubiertas las cabezas de las novias"; Arnobio, en el libro 3 contra los gentiles: "Se le llama y se le nombra Neptuno porque nubat (tapa) con agua la tierra"; Donato, en su comentario a Hécira: "Nuptam mecum: es decir, cubierta y tapada en un sólo cubículo conmigo; nubere, en efecto, significa "ser tapada" o "cubierta"; de ahí nubes, porque suelen tapar al sol"; Virgilio: Arsurasque comas obnubit amictu; las primeras palabras de Donato en el comentario a Hécira no creo que sean suyas, ya que la mujer es llamada nupta, no porque se cubra en el cubículo con el varón, sino porque por pudor se cubre el rostro y los ojos, cuando es entregada al varón; a esta costumbre alude Claudiano: Flammea solicitum praeuelatura pudorem; y Lucano, en libro 2: Non timidum nuptae leuiter tactura pudorem, lutea demissos uelarunt flammea uultus. Además, nubere no es pasivo ni significa "ser cubierto" y "ser tapado", sino "cubrir" y "tapar"; y cuando se dice Illa nupsit regi, falta se, o uultum, o oculos; Columela, en el cultivo de los huertos: Alma sinum tellus iam pandet adultaque poscens semina depositis cupiens se nubere plantis. De ahí obnubo, del que nadie dirá que no es activo; Plauto, en Persa: Hic cum mala fama facile nubitur; γάμους γαμεῖν, dicen los griegos, es decir: Nuptias nubere. Obire munera y semejantes son construcciones muy frecuentes. Pero cuando se dice de forma absoluta Obiit ille, falta mortem, o diem, o, mejor, uiam o ire, ya que todos los compuestos de un simple admiten perfectamente un acusativo. Mira eo. Terencio: Ea obiit mortem; mira el comentario de Donato a este texto de Terencio. Virgilio: Morte obita; Cicerón, en la defensa de Milón: Teterrimam mortem obiret. Obdormio. Mira dormio. Obedio. Apuleyo, libro 10: Haec omnia perfacile obediebam; Livio, libro 4: Vtrinque obeditum dictatori est. Obsequor tibi. Se sobreentiende obsequium: Terencio, en Adelfos: Obsequor omnia; Gelio, en libro 2: Quaedam non esse parendum, quemadmodum non obsequendum. Quizás en estos casos sea mejor sobreentender la preposición katà. Obstrepo. Cicerón, en la defensa de Marcelo: Obstrepi clamore militum uidentur; Livio: Decemuiro obstrepebatur; Virgilio, en Cúlex: Hinc illi geminas auium uox obstrepit aures. Obsto. Cicerón, en Filípicas 3: Nec si non obstatur propterea etiam permittitur. Occubuit pro patria. Se sobreentiende necem o mortem; Suetonio: Voluntariam occubuisset necem; Cicerón, en Tusculanas 1: Mortem pro patria non dubitauit occumbere; Livio: Qui pugnantes mortem occubuissent; el mismo, en lib. 3: Honestam mortem occubuisse. Así pues, en occumbere ferro, occumbere morti, se sobreentiende se o un acusativo etimológico. Mira mortem en el capítulo de la elipsis. Officio tibi. Falta el acusativo etimológico, y, como éste no está en uso, se recurre al infinitivo, que es en realidad un nombre verbal; así en occumbit occumbere, officio officere, pergo pergere; Plauto: Iam ego hercle, ego te hic affatim officiam; Cicerón, en 1 de Sobre el orador: Quod cuicumque particulae coeli officeretur; Lucrecio, en libro 2: Officiuntui; uti cogantur tardius ire. Oleo. Cicerón: Caeram ac crocum olere; Horacio: Pastillos Rufillus olet, Gorgonius hircum; Marcial: Quod olent tua basia myrrham; Cicerón: Olent illa supercilia malitiam; Terencio: Olet unguenta; Marcial, en libro 14: Delicias Nini uos redolete nurus; Plauto: Non omnes possumus olere unguenta exotica; Quintiliano, en libro 7: Verba omnia et uox huius alumnum urbis oleant. Oportet. Mira más arriba cap. 1 del libro 3. Palleo. Propercio, en libro 1: Quite cogebat multos pallere colores?; Persio: Iratum Eupolidem praegrandi cum sene palles; Turnebo, al citar este texto, como dijimos más arriba, dice esto: "Es como si dijera pallere pallorem"; Horacio, en libro 3: Et scatentem belluis pontum mediasque fraudes palluit audax; el mismo: Pindarici fontis, qui non expalluit haustus. Mira aestuo, metuo y pauesco. Persio, en Sátira 5: Recutitaque Sabbata palles. Palpo. Juvenal: Quem munere palpat Carus; Ovidio: Pectora praebet palpanda manu. |
|
Copyright(c) de la versión electrónica 2004 Carlos Cabanillas. Proyecto GRAMMATICVS. |