[3]

 Elipsis de nombres y participios

HomeIntroducciónTexto LatinoTexto EspañolFicha

carlos.cabanillas@edu.juntaextremadura.net

Texto latino

[1][2][3][4][5]

     Linea. En ad incitas redactus sum se suple lineas. Véase el proverbio ad incitas y lo que dice José Escalígero a propósito de Varrón 200.

     Litera. En uocalis, consona, muta, liquida falta litera. Véase auis.

     Literae. Cicerón, en Cartas a Ático: Et paulo post triplices remiseras, es decir, literas; el mismo: Nam triduo abs te nullas acceperam; el mismo, en Cartas a familiares 7: Quo mitterem aut cui darem nesciebam; el mismo: Acceperam autem a Lentuli triumpho datas; Tácito, en la vida de Agrícola: Ne laureatis quidem gesta prosecutus est, es decir, literis. También se suple en duplices, triplices. Véase tabellae.

     Locus. Livio, libro 1: Et castris in apertis positis, es decir, locis; Plauto: Hic senex de proximo; Virgilio: Compulerantque greges Corydon et Tyrsis in unum; el mismo, en Geórgicas 3: Exsilit in siccum; y en 4: Sic positum in clauso linquunt; Plauto, en Mostelaria: Ab humili ad summum; Plauto, en Aulularia: Nam compressit eam adolescens de summo loco; Valerio Máximo, en libro 5: In desertum locum; Juvenal, en Sátiras 5: Primo fige loco. Así sucede en primo, secundo, quarto, a los que los gramáticos llaman erróneamente adverbios. Véase sermo, y spatium.

     Loca. Auerna, supera, infera, inferna, secreta, rosaria, pomaria, tesca, aestiua, hyberna, son adjetivos y en todos ellos falta loca. Accio, en cita de Varrón: Quis tu es mortalis, qui in deserta et tesca te apportes loca? Varrón escribió supera loca.

     Locum. En cede maiori, concede praeceptori, decede calori, tu mihi succedes, se suple locum. Virgilio, en Bucólicas: Nec serae memenit decedere nocti; Cicerón: Decedere furori tribunitio; Estacio: Hortantur ceduntque locum; Cicerón, en Sobre la naturaleza de los dioses 2: Videtur quasi locum dare et cedere; el mismo: Tu dando et cedendo loco; el mismo, en Toga candida: An oblitus es te ex me, quum praeturam peteremus, petisse, ut tibi primum locum concederem; quizás haya que suplirlo también en Marcial, Sátiras 3: Hic, ubi nocturnae Numa constituebat amicae; el mismo, en Sátiras 6: Nam si constituit, es decir, si uenire ad constitutum locum decreuit. Véase el comentario de Lambino a Odas 2, 6.

     Ludi. Virgilio: Magnis circensibus actis, es decir, ludis. También se suple en Megalesiis, saecularibus, funebribus. Véase sacra.

     Maceratus. Terencio, en Eunuco: Quo pacto ex iure hesterno panem atrum uorent, donde Donato suple maceratum o emollitum o madidum. En Plinio y Cornelio Celso son frecuentes expresiones de este tipo, como radix ex aceto, ossa ex uino.

     Magnus.  Horacio: Ibis Liburnis inter alta nauium, amice, propugnacula; seffa amice magne; Curión a Cicerón: Sed, amice magne, noli hanc epistolam Attico ostendere; Juvenal: Magni delator amici; el mismo: Calcas coniugis urinam magnos uisurus amicos. Véase lo que dice Turnebo, en el cap 24 del 20 de los libros de los Adversarios.

     Malum. Con el fin de evitar todo mal los antiguos callaban muchas palabras; los testimonios más importantes de ello son: caue tibi, timeo tibi, metuo a te, de te, pro te, donde se suple malum o damnus o incommodum. Plauto, en Mostelaria: Lubet cauere malam rem; en la misma comedia: Tamen malum metuunt; Cicerón, en Sobre el orador 1: Quam sit bellum cauere malum. Frecuentemente se encuentran también otros acusativos. Son ridículos, pues, los gramáticos al considerar a estos unas veces activos y otras veces neutros y al llamarlos verbos de muchas especies. Se equivoca, pues, Valla en libro 3, cap. 45.

     Manus. Dextra, sinistra, laeua son adjetivos; se suple manus. Catulo: Non belle uteris manu sinistra; Cicerón: Cum laeuam manum admoueret; Plauto, en Menecmos: Demam hanc coronam atque abiiciam ad laeuam manum; Suetonio, en Nerón: Dextra manu Pythiam. Véase pars.

     Mare o aequor. Proverbio: In tranquillo est, y Tranquillo quilibet gubernator esse potest; en ambos casos se suple mari; Virgilio: Terris iactatus et alto; el mismo: et caerula uerrunt; Plauto, en Cistelaria: Tranquillo mari; en Geórgicas 4: Et se iactu dedit aequor in altum.

     Membrum. Plinio, en libro 10: Cuniculis auersa genitalia; el mismo: Vulpis maculae genitale, es decir, membrum; Ovidio, en Amores, elegía 3: Qui primus pueris genitalia membra recidit.

     Melodia. Musica es un adjetivo, como Rhetorica y Grammatica; falta, pues, melodia, según se deduce de Aristóteles, en Política 1, al principio.

     Mensis. Los gramáticos consideran masculinos a los nombres de los meses; pero ello es un error, porque son adjetivos; a su lado se suple mensis. Valla es de la misma opinión, en Contra Raudense. Pero veamos los testimonios. Cicerón, a Ático: Venio nunc ad mensem Ianuarium; Marcial, en libro 10: Et mense nouo Iani; y en libro 12: Iani mense; Horacio: Qui dies mensem findit Aprilem; proverbio: Mense Maio nubunt malae. Iunius es una síncopa del adjetivo Iunonius. Varrón: Fanum Fortunae dedicauit Iunio mense; Marcial, en 12, 32: O Iuliarum dedecus Kalendarum; el mismo, en libro 6, 59: Mense uel Augusto; el mismo, en libro 10, 87: Octobres age sentiat Kalendas; Horacio, en Epístolas 1: Sextili mense canimus; el mismo: Septembribus horis; Cicerón, en Cartas a Ático 6: Ibi quum Iunium mensem consumpsissem; en las mismas cartas, libro 1: Mense Septembri; Varrón: Cuius feriae Octobri mense; en Festo encontramos la expresión October equus; Cicerón: Nauiges de mense Decembri; Horacio: Age, libertate Decembri utere; el mismo, en Odas 3: Quum tibi Nonae redeunt Decembres; Marcial, libro 5, 18: Decembri mense.

     Mens. Budeo afirma que las expresiones pendeo animi, discrutior animi, infelix animi son griegas; yo no lo negaría, si confesara al mismo tiempo que falta la preposición ek, que rige genitivo; pero parece mejor remitirnos a una vieja costumbre, según la cual aparecían juntos los términos mens y animus: se podía decir, efectivamente, discrutior mentem o discrutior mente animi. Catulo a Ortalo: Nec potis est dulceis Musarum expromere foetus mens animi; Plauto, en Cistelaria: Nullam mentem animi babeo: ubi sum, ibi non sum, ubi non sum; ibi est animus; el mismo, en Epidico: Pauor territat mentem animi; Lucrecio, libro 3: Denique cur animi nunquam mens consiliumque gignitur in capite; el mismo, en libro 4: Necratione alia, cum somnus membra profudit, mens animi uigilat; el mismo, en libro 5: Animi uix mente uidemus; el mismo, en libro 6: Perturbata animi mens in moerore metuque; Virgilio, Eneida 4: Isque amens animi, donde se suple mentem o ek.

     Mensa o tripus. Marcial, libro 12: Argentum atque aurum non simplex Delphica portat; Policiano, en Rústico: Nec Maurusiacos pulchrae testudinis orbeis Delphica sustentat, es decir mensa; Valerio Máximo, libro 4, cap. 1: Extracta deinde magni ponderis aurea Delphica mensa; Cicerón, en Verrinas 6: Mensas Delphicas e marmore, crateres ex aere puicherrimos abstulit.

     Mentio o recordatio. Cicerón: Quum illius diei uenit in mentem, es decir, mentio o recordatio; Valla, el libro 1, cap. 15 dice esto: “Donde algunos pretenden que hay un genitivo en lugar de un nominativo, yo prefiero sobreentender algo así como conditio, status, qualitas illius diei”. Estas son las palabras de Valla. Pero es mejor sobreentender recordatio o memoria. Aquí hay que incluir a los verbos de memoria, como memini, recordor, obliuiscor, si llevan genitivo: en memini tuorum consiliorum, se suple recordationem, o bien, si lo interpretamos desde el griego, falta ek.

     Mensura. Son muy usadas expresiones como altus septem pedum, decem pedum profundus, donde se suple mensura. Léntulo, en las Cartas a Cicerón: Naues onerarias, quarum minor nulla erat duum millium amphorarum.

     Milites. En Triarii, hastati, pilati, lancearii, sagittarii, ferentarii, peltati, cetrati etc. se suple milites.

     Modium. Horacio, en Sátiras 1: Millia frumenti tua triuerit area centum, es decir, modium; Porfirión suple medinnorum.

     Modo o pacto. Cuando decimos quo pacto istud fiet, hay que sobreentender modo, es decir, quo pacto modo, ya que pactus es adjetivo. Igualmente, cuando decimos qui fieri potest, se sobreentiende modo o pacto, pues qui está en ablativo y es aquí un adjetivo, como lo es siempre. Plauto, en Aulularia: Aut thure aut uino, aut aliqui semper supplicat; el mismo, en Stico: Quadrigas qui uehar; de la misma forma decimos inueniam uiam quo modo me expediam; Plauto, en Epídico: lpsi hi mihi dant uiam, quo pacto a se argentum auferant, donde se suple qui; Terencio: Pro se quisque facere, quo mihi illam lenirent miseriam, donde también se suple qui; los gramáticos, superficialmente, como siempre, dicen que en estos casos el quo está por ut Horacio: Quo, pessime, pacto.

     Morbus. Horacio: Quur me funesto properent arcere ueterno, es decir, morbo; Catulo: Non est sana puella, nec rogate qualis sit; solet haec imaginosum, donde se sobreentiende morbum pati. Morbus imaginosus es la frenitis.

     Munus. En dare gladatorium se sobreentiende ludum, como señala Asconio Pediano a propósito de Filípicas 9 y de una carta del libro 2 de las Cartas a Ático.

     Mortem. Juvenal: Magnus ciuis obit et formidatus Othoni, donde se suple mortem; Virgilio: Queis ante ora patrum contigit oppetere, es decir, mortem; Terencio: Ea obiit mortem; Cicerón, en la defensa de Milón: Primum illud uulnus accepit, quo teterrimam mortem obiret; Virgilio: Morte obita; Cicerón, en Sobre la adiviniación 1: Aequius esse censuit se maturam oppetere mortem quam etc.; el mismo, en Sobre los deberes 1: Aiax traditur millies mortem maluisse oppetere quam etc.; Martem occumbere lo encontramos frecuentemente.

     Mons. En altus Ossa, praealtus Ida, igniuomus Aetna se sobreentiende mons. Igualmente en Auentinus, Palatinus, Quirinalis, Viminalis; Ovidio escribió Cretea Ida, haciendo una concordancia formal; y Lucano, en libro 1: Siculae Aetnae ora.

     Morem o ingenium. Terencio, en Andria: Optime hospes pol, Crito, antiquum obtines, donde Donato suple morem o ingenium; Plauto, en Mostelaria: Antiquum obtines hoc tuum, tardus ut sis, es decir antiquum ingenium; Terencio, en Hécira: At tu Aecastor morem antiquum atque ingenium obtines; el mismo, en Eunuco: Non cognosco uestrum tam superbum, en cuyo comentario dice Donato: "Sobreentendamos ingenium o animum o morem o institutum".

     Nauis. Virgilio, en Eneida 5: Centauro uehitur magna, es decir, naui. Véase auis.

     Nauis. Plauto, en Asinaria: Quo hanc celocem conferam, es decir, nauem, ya que celox es un adjetivo relacionado con celeritas; Plauto, en Pénulo: Obsecro Hercle operam celocem hanc mihi dare; Varrón: Nautae remiuagam mouent celocem; Apuleyo: Qui celocem regere nequit, onerariam petit; Livio, libro 1, década 4: Naues quinqueremes celoces; en el mismo libro: Naues longae 160, celoces 12. También se suple nauis en Liburnicas, praetorias, rostratas, triremes, quadriremes; César, en Guerra civil 2: Conspicataeque naues triremes duae nauem D. Bruti; el mismo, en el libro 3: Nauesque triremes duas, quas Brundisii faciendas curauerat; Horacio: Ibis Liburnis inter alta nauium, es decir, nauibus; y en Odas 1, 37: Deliberata morte ferocior: saeuis Liburnis scilicet inuidens deducit etc. -así leen Victorino y Lambino- , donde se suple nauibus.

     Nauem. En soluit e portu, conscendit statim, appulit ad portum, se suple nauem. Plauto, en Mercader: Confestim nauim soluimus; Juvenal, en Sátiras 6: Durum est conscendare nauim; Cicerón: Haberetque in animo nauem conscendere; Caesar, 1 de Guerra civil: Milites silentio naues conscendere iubet; Valerio Máximo, libro 1, cap. 7: Quum ad litus nauem appulisset; Ovidio: Certus es, Aenea, cum foedere soluere nauem. En griego ἔβην.

     Negotium. El término negotium muchas veces equivale a res, o a los términos griegos pracma o chrema. Falta en todos los adjetivos neutros del latín y del griego. Virgilio: Paruoque potentem Fabricium; Terencio: Aliena ut cures; Cicerón, en Verrinas, 4: A quo mea longissime ratio etc., donde Asconio dice: a quo, a qua re, a quo negotio; Terencio, en Adelfos, acto 3: Vtinam hoc sit modo defunctum, donde Donato suple negotium; Valerio Máximo: Laeta quidem et prospera negotia; Cicerón, en Cartas a familiares 15, 1: Ad tanti belli opinionem, quod ego negotium etc.; Plauto, en Casina: Timeo hoc negotium; Horacio, en Sátiras 2: Aliena negotia curo excussus propriis; el mismo: Fortuna saeuo laeta negotio; Plauto, en Pénulo: Id negotium institutum est; Cicerón, en Cartas a Ático: Magnum negotium est nauigare; Valerio Máximo, en libro 3, cap. 7: Vt de frumento emendo atque ad id negotium explicandum; Cicerón, en Cartas a Ático 12, escribe esto: Vnam rem ad me scripsisti. También hay que suplirlo en triste lupus stabulis, malum uidetur esse mors, tua refert, nostra non interest, es decir, negotia. Lo mismo ocurre en strata uiarum, abdita rerum, opaca domorum, pessima numerorum, ad sacra uatum, beata Seraphim.

     Negotium. También falta en los relativos neutros, como en Virga tua et baculus tuus ipsa me consolata sunt; igualmente: Lunam et stellas, quae tu fundasti. En este tema no deben ser escuchados los gramáticos con su absurda silepsis. Terencio: Qui habet salem, quod in te est, donde se suple negotium. Véase lo que decimos en la silepsis.

     Negotium. En los corrientemente llamados adverbios comparativos, como melius, peius, breuius, doctius etc. se sobreentiende negotium, como doctius scribit Cicero quam Cato, es decir kata doctius negotium. Esto es corriente en griego. Véase lo que decimos en el helenismo.

     Negotium. La expresión Non est quod agas gratias equivale a non est negotium quod agas gratias; Plinio, en libro 12, 63: Ob hoc quod. Y es que el término quod es siempre relativo, como en Quod scribis de pecuniis, paratae sunt, que equivale a Respondeo ad illud negotium quod scribis de pecuniis. Esto lo dice Tomás Linacro. Plauto: Paucis est quod te uolo, donde se suple negotium; Terencio, en Andria: Quo aequior sum Pamphilo, es decir, in quo.

     Negotium. En quid rerum portas? se suple negotium. Efectivamente, es falso eso que dicen de que quid, id, aliquid son sustantivos y rigen genitivo, ya que son adjetivos y el genitivo está regido por el término negotium sobreentendido, incluso aunque tengas que suponer quid negotium negotii. Que son adjetivos lo prueban muchos testimonios; he aquí unos pocos. Plauto, en Pséudolo: Sed quid est tibi nomen?; Terencio: Nam Andriae illi id erat nomen; Valerio Máximo, libro 4: Nullo ad id negotium accedente; Terencio: Imo id genus hominum est pessimum; Valerio Máximo, libro 4, cap. 1: Non fore ut postea id officium ab illis praestari possit; Plauto, en Menecmos: Nisi occupo aliquid mihi consilium.

     Negotium. En mons est, pessimi exempli est, non opis est nostrae, se suple negotium; igualmente en ita est, es decir negotium. Plauto, en El soldado fanfarrón: Ita negotium est. Véase res.

     Negotium. Horacio: Est ut uiro uir latius ordinet arbusta; el mismo: Non est ut copia maior ab Ioue donari possit tibi; Terencio, en Adelfos: Si est facturus ut sit officium suum; el mismo, en Hécira: Nam saepe est, quibus in rebus alius ne iratus quidem est; el mismo, en Formión: Sin est, ut uelis illam manere apud te, donde se suple negotium.

     Negotium en lugar de infinitivo. En los participios neutros falta negotium y el infinitivo del propio verbo; tal sucede en lectum est, legendum erit que equivalen a hoc negotium quod est legere lectum est. Véase más arriba en las reglas generales.

     Nuncium. En renunciare uitae se suple nuncium. Suetonio, en Galba 11: Non multum adfuit quin uitae renunciaret; Quintiliano: Mea quidem sententia ciuilibus officiis renunciabit, es decir, nuncium o repudium; Plauto, en Aulularia: Is me nunc renunciare repudium iussit tibi; Eneida, 11: Sed gnatos manes perferre sub imos, es decir nuncium.

     Numerus. Cicerón a Mario en el libro 7 de las Cartas a familiares: Sed eo uidisti multum quod praefinisti, quo ne pluris emerem, es decir numerum, quo numero ne etc.; Livio, en libro 4, década 4: Cautum erat, quo ne pluris auri et argenti facti, quo ne pluris signati argenti et aeris domi haberemus; Suetonio, en Julio 10: Cautum est de numero gladiatorum, quo ne maiorem cuiquam habere Romae liceret.

     Numus o numerus. Quaternarius, quinarius, denarius, son adjetivos para Carisio, a cuyo lado dice que falta numus. A veces se sobreentiende numerus.

     Nux. En auellana, basilica, iuglans, pinea, persica, se suple nux. Virgilio: Castaneasque nuces; Plinio, libro 15, cap. 22: Nuces iuglandes, quae et regiae dictae sunt; Marcia, en libro 13 escribe Nuces pineae; en el mismo libro: Nux persica.

[1][2][3][4][5]


Copyright(c) de la versión electrónica 2004 Carlos Cabanillas. Proyecto GRAMMATICVS.