Nominum et participiorum

carlos.cabanillas@edu.juntaextremadura.net

     Sermo uel rumor. Catullus: Quum subito adfertur nuncius horribilis, scilicet sermo uel rumor; Caesar: Vt talem nuncium attulisse uiderentur. Vnde Plautus in Milite longinquus sermo pro nuncio dixit. Aliquando intelligitur homo, ut diximus ante. Sermones perferri tritum est.

     Sestertium. Horatius: Callidus huic signo ponebam millia centum, scilicet sestertium. Sic in illis: debet decies, accepit centies.

     Singuli. In dies, in naues, in milites, in uiros, scilicet singulos; Horatius: Mutatur in horas; Iuuenalis: Horreat inque dies septenis oderit horis; Plinius: Cinnamo pretia quondam fuere in libras denarium mille; Cicero et in illa: In dies singulos. Vide Vallam, lib. 3 cap. 68.

     Sinus. Puteolanus, Tarentinus, Isicus, scilicet sinus. Crediderim deesse sinus quum Adria effertur masculine, nam uere sinus est, et ciuitas in ipso sinu Adria dicitur, sed effertur foemenine. Silius, lib. 10: Stat humectata Vomano Adria.

     Societas. Virgilius: Coeant in foedera reges, scilicet societatem; Cicero: Vtinam societatem aut nunquam coisses aut nunquam diremisses; idem: Cum parua squilla quasi societatem coit; idem, Sext.: Societas coitur; idem Rufo: Ad coeundam societatem periculi.

     Sol. Oriens et occidens participia sunt in quibus absolute prolatis intelligitur sol. Caesar, 1 Gal.: Spectant in Septentriones et orientem solem Belgae; Plautus, Bac.: Ante solem exorientem; idem, Men.: Nunquam ad solem occasum uiuerem; Plinius,lib. 21 cap. 17: Ante solem occidentem; Cicero in Somn.: Quis in reliquis orientis aut obeuntis solis ultimis partibus; et in XII Tabulis: Sol occasus suprema tempestas esto; Gellius, lib. 2 cap. 2: Post solem occasum.

     Sol. Plautus, Most.: Hoc die crastini quum herus resciuerit; Gellius, lib. 25  10 cap. 24 et Macrobius, lib. 1 cap. 4 Saturn. putant die crastini, die pristini, die proximi, die  noni aduerbia esse. Ego contendo deesse solis. Vide dies.

     Solum. Virgilius in Mor.: Fusus erat terrae frumenti pauper aceruus; ibidem: Et terrae condit aratrum; Aen. 6: Stant terrae defixae hastae; Aen. 11: Sternitur et toto proiectus corpore terrae; Georg. 2: Terrae defigitur arbor; idem: Corpora multa uirum terrae infodiunt; Ouidius, 2 Met.: Quum uellet terrae procumbere; Plinius, lib. 14 cap. 21: Infodiuntque terrae tota; Apuleius lib. 9: ille terrae concidit; Iulius Rufinianus Terrae, inquit, pro in terra positum est. Sed ego assero deesse solum, quia saepe legimus apud Ciceronem sola terrae et saepius apud Lucretium. Sallustius, Iug.: Aliisque generibus arborum quae humi arido atque arenoso gignuntur. Sic legit Priscianus in calce lib. 8 et Aldus in Sallustio, et intelligunt loco; Silius, lib. 1: Adfigunt proni squalentia corpora terrae. Vide terra.

     Spatium. Virgilius: In medio mihi Caesar erit, scilicet spatio uel loco; Caesar, 1 Ciu.: Atque in hoc fere medio spatio tumulus erat. Vide locus.

     Stipendium uel aera. Meruit sub Annibale, scilicet stipendium uel aera. Vide Vallam, lib. 4 cap. 110. Horatius: Hic meret aera liber Sosus; Ouidius, 1 Am.: Iussit et in castris aera merere suis; ibidem: Non decet imbelles aera merere deos; Turnebus lib. 25 cap. 18 scribit donatiuum esse adiectiuum in quo subauditur stipendium. Cicero, pro Mur.: Meruisse uero stipendium in eo bello.

     Tabellae uel codicilli. Tabellae olim a materia uel a numero foliorum nominabantur, ut eboreae, citreae, duplices, triplices; erant et laureatae quas imperatores uictoria potiti ad senatum mittebant. Ouidius, 1 Am.: Ergo ego uos duplices rebus pro nomine sensi; Suetonius, Aug.: Et Gallum praetorem in officio salutationis tabellas duplices ueste tectas tenentem; Liuius, lib. 5 dec. 5: Ad foros publicos laureatas tabellas populo ostendit; ibidem: Laureatas literas dixit. Apud Martialem tituli sunt pugillares citrei, pugillares eburnei, pugillares membranei, scilicet codicilli. Et Catullus dixit nostra pugillaria, scilicet codicilla uel epistolia. Vide literae.

     Tabulae. In duodecim quum legimus, facile tabulis intelligimus. Id adnotarunt Reuardus et alii. Cicero: Discebamus pueri duodecim, ut carmen necessarium, quas iam nemo discit.

     Taberna. Sutrina, pistrina, medicina, teste Donato, adiectiua sunt, et deest taberna. Plautus: In medicinis, in tonstrinis, apud omnes aedeis sacras; idem, Curc.: Sub ueteribus, scilicet tabernis; sub nouis Varro lib. 5 Ling. lat., et Liuius lib. 2 et 25; Plinius, lib. 25, cap. 12.

     Tabernaculum. Augustale est ducis tentorium; ergo intellige tabernaculum. Quintilianus, lib. 8 cap. 2.

     Talis uel tantus. Homo illiteratus, sed cui paucos anteponas, scilicet talis, teste Laurentio et Linacro. Item in qualis et quantus deest talis et tantus.

     Tecta. Penetrale quum absolute ponitur, tectum desideratur; Virgilius, 1 Georg.: Saepius et tectis penetralibus extulit oua; idem: Penetralia tecta.

     Tempus. Terentius, Hec.: Illic non licebat nisi praefinito loqui, scilicet tempore, teste Donato; Terentius, And.: Prope adest, quum alieno more uiuendum est mihi. Sic dicimus Non ignara futuri, Sero sapiunt Phryges, Optato aduenis; Virgilius: Impius ex quo Tydides; idem: Ex illo fluere spes Danaum; idem: Collecta fatigat ex longo rabies; idem 1 Aen.: Tempore iam ex illo; Plautus, Most.: Velut horno messis magna; et apud Nonium: Horno curari; Cicero, Cat.: Quibus in breui tempore confectum esse senties; Horatius: Laetus in praesens animus; idem in Arte: Et praesens in tempus omittat; Cicero, pro Balbo: Ante hoc tempus. Quid ante expectatum?; idem, 1 Cat.: Si minus in praesens tempus, at in posteritatem impendeat; idem, Ver.: Breui postea mortuus est; Virgilius: Per sudum rutilare uident; idem: Visa sub obscurum lunae; Cicero: Horologium mittam et libros si erit sudum, scilicet tempus, nam sudum uocabant quasi sine udo. Potest et deesse coelum.

     Tempora. Post illa, postea, antea, praterea, ante hac, post hac uel post haec, scilicet tempora uel negotia. Terentius, Eun.: Tute scis post illa quam intimum habeam te; Cicero: Post illa tempora quicunque rem publicam agitauere. Sic quapropter, id est propter quae.

     Tempus.  Erit quum fecisse nolles, scilicet tempus; Virgilius: Turno tempus erit magno quum optauerit emptum intactum Pallanta; Cicero, pro Milone: Erit, erit illud profecto tempus et illuscet et ille dies; Plautus, Aul.: Hanc domum multos annos est quum possideo, id est est tempus quum possideo multos annos hanc domum; Horatius: Praesens in tempus omittat. Vide Lambinum.

     Tempore. Domi bellique clarus, scilicet tempore, nam domi apud antiquos pro pace aut quiete usurpatur, ut saepe apud Liuium. Nunc uero quum dicimus domi est, deest in aedibus, ut diximus. Militiam belli dixit Columella in praefacio.

     Tenens. Iouem lapidem iurare in adagiis recte explicat Erasmus, sed syntaxin pauci intelligunt; integrum est: Lapidem silicem tenentem iurare per Iouem. verba Festi sunt: Lapidem silicem tenebant iuraturi per Iouem, haec uerba dicentes: si sciens fallo, tunc me Diespiter etc. Sic Turnebus lib. 30, cap. 23.

     Tentorium. Erat in praetorio, scilicet tentorio uel tabernaculo; nam praetorius uir dicitur et nauis praetoria. Vide Asconium Paedianum 4 Ver.

     Tentoria uel pelles. Virgilius: Hic saeuus tendebat Achilles; Ouidius: Illic Aeacides, illic tendebat Vlysses, scilicet tentoria nel pelles.

     Terra uel domus. Reliquit patriam, scilicet terram uel domum. Solinus, cap. 22: Relicta domo patria; Plautus, Stic.: Quia uos in patriam domum redisse uideo; Virgilius: Et patria decedens ponere terra; Sallustius, Iug.: Exsul patria domo solus; idem: Extorris patria domo.

     Terrae nel rura. Virgilius: Alternis etiam tonsas cessare nouales, scilicet terras. Alexander Tyrum continenti annexuit, scilicet terrae; nam sic dicimus: Imber continens, labor continens, et aedificia continentia. Quum Virgilius dixit culta noualia, intellige rura uel negotia.

     Terra. Iacet humi, pone humi, scilicet in terra humi, nam terra diuiditur in humum et aquam. Diuus Augustinus loquens de Varrone lib. 7 De ciu. Dei, cap. 6 sic ait: Sed ut plures etiam introducat, adiungit mundum diuidi in duas partes, coelum et terram; et coelum bifariam: in aethera et aerem; terram uero in aquam et humum. Terra igitur latius patet quam humus, etiam si idem Varro dicat in libris de Lingua Latina: Terra, ut putant, eadem et humus, nam hoc non ex sua, sed ex aliorum opinione dicit. Vide solum.

     Toga. Sumpsit praetextam, scilicet togam. Cicero, 3 Ver.: Neque te tam commouebat quod ille cum toga praetexta quam sine bulla uenerat; Liuius, lib. 4 dec. 4: Toga praetexta.

     Tribus. Antiquitus ad nomina uirorum Romanorum adhibebatur tribus, ut C. Septimius Quirina, M. Oppius Terentina, scilicet ex tribu; Horatius: Hic multum in Fabia ualet, ille Velina. Vide Asconium Paedianum.

     Vada. Virgilius, 1 Aen.: In breuia et Syrteis urget, scilicet uada; Seneca in Herc. fur.: Deprensus haesit Syrtium breuibus uadis.

     Vas. Ausonius: Fictilibus fama est caenasse Agathoclea regem; Iuuenalis: Sed nulla aconita bibuntur fictilibus, scilicet uasis uel testis; Martialis: Sic Arretinae uiolant crystallina testae; Virgilius: Virgea suggeritur costis undantis aheni, scilicet uasis; Valerius Maximus, lib. 4 cap. 3: Fictilia se in eius mensa uasa uidisse. Sic Corinthia uasa ut Corinthia aera; sic etiam atramentarium dicimus, scilicet uasculum.

     Ventus. Virgilius: Creberque procellis Africus, scilicet uentus; Cicero, 1 Nat.: Volucres angues, uento Africo inuectas. Sic Fauonius, subsolanus etc.

     Verba. Terentius: Quid multis moror?; idem: Quid multis?; idem: Paucis te uolo, scilicet uerbis; Cicero: Sed haec satis multa, uel plura potius; Terentius: Dictum sapienti sat est; Cicero: Tuo liberto pluribus uerbis scriptas pridie dederam; Plautus, Curc.: Respondit mihi paucis uerbis; Ouidius: Ego sum qui iussa per auras uerba patris porto. Vide praeire uerba apud Adrianum cardinalem.

     Vestes. Quum absolute dicimus sericas, bombycinas, undulatas, intelligimus uestes.

     Via. Terentius: Cur non recta introibas?; idem: Hac, illac circumcursa, scilicet uia. Hactenus, quatenus, eatenus, scilicet uia; Aen. 6: Hac troiana tenus fuerit fortuna secuta;Terentius, Phor.:Eo recta uia equidem illuc; idem, Heaut.: Imo ut recta uia rem narret ordine; Cicero: Recta uia perge in exilium. Vide finis.

     Via. Horatius: Minus est grauis Appia tardis, scilicet Appia uia; Iuuenalis: Dum peruolat axe citato Flaminiam; Cicero, 2 Cat.: Aurelia uia profectus est.

     Via. Plautus, Cas.: Si tu iubes, inibitur tecum, scilicet uia; Virgilius: Decus hoc inibit te consule, o Pollio, scilicet uiam. Sic ineunte uere, ineunte aetate, scilicet uiam; Cicero, pro Mur.: Inite uiam; praesto aderat sapiens ille qui mire uiam doceret; redite uiam; eodem duce redibant.

     Vinum. Quidius, 4 Fast.: Praemia, de lacubus proxima musta tuis, scilicet uina. Mustum, inquit Nonius, non solum uinum, uerum nouellum quidquid est, recte dicitur. Naeuius, Gimn.: Vtrum est melius uirginem an uiduam uxorem ducere? Virginem, si musta est; Cato, cap. 114 Rust.: In uinum mustum ueratri atri manipulum coniicito. Plautus mustam iuuencam dixit. In nomine quoque merum deest uinum. Virgilius: Hic duo rite mero libans carchesia Baccho. Deest et in illis: Falernum, Fundanum, Campanum, Massicum, Veientanum. Petronius Arb.: Vino etiam Falerno inundamur.

     Vir uel uxor. Coniux meus, scilicet uir; coniux mea, scilicet uxor; coniux enim, ut consors et compar, adiectiuum est. Iuges, inquit Festus, eiusdem iugi pares, unde et coniuges et seiuges. Iniuges boues uel bestiae Macrobius, lib. 3, cap. 5 Satur., quae nondum iugum passae sunt. Apuleius: Quinque coniuges copulae iis ordinatae uicibus attinentur; idem, 7 Met.: Nec istud puduit me cum meo famulo meoque uectore illo equo factum conseruum atque coniugem. Iugales annos dixit Martialis lib. 10; Virgilius, in hortulo: Foecunda uitis coniuges ulmos grauat.

     Vir uel uxor. Eadem est ratio in maritus uel marita, scilicet uir uel uxor Maritus esse adiectiuum multa probant testimonia; legimus enim per maritas domos, thoros maritos, marita sacra, Venerem maritam, legem maritam. Catullus: Vitis ulmo coniuncta marito, ubi ulmus masculine positum est; Cato in Rust.: Arbores facito uti bene maritae sint; Plinius, lib. 17 cap. 11: Maritas ulmos autumno serere utilius.

     Viri uel foeminae. Maiores, minores, optimates, magnates, primates, scilicet uiri uel foeminae. Cicero Trebatio: Optimates matronae; Catullus: Primores Argiuorum; Plautus, Stic.: Ergo oratores populi, summates uiri summi decumbent, ego infimatis infimus. Vide homines.

     Vir uel foemina. Pater tuus est bonus, scilicet uir; mater tua est bona, scilicet foemina. Cicero: Matrem tuam optimam foeminam.

     Vir uel homo. Horatius: Dii bene fecerunt, inopis me quodque pusilli finxerunt animi, scilicet uirum uel hominem. Sic in illis: Plato fuit magni ingenii uariaeque doctrinae, Aristoteles fuit diuersae factionis; Suetonius: Cassium diuersae partis conspexit; Horatius: Notus in fratres animi paterni; Cicero: Neque te monere audeo praestanti prudentia uirum, neque confirmare maximi animi hominem.

     Virga. Rudem accipere, scilicet uirgam, id est libertate donari; unde rude donatus. Virga autem illa erat rudis et impolita, alio nomine uindicta seu festuca dicebatur.

     Vitam. In agere uel peragere saepe deest uitam uel aetatem, quod notius est quam indicari conueniat.

     Vrceus. Aqualis et aquale quod ad aquam pertinet. Plautus: dato aqualem cum aqua, scilicet urceum. Varro: Aqualis ab aqua.

     Vrbs uel oppidum. Narbo ex terminatione masculinum est, ut Sulmo uel Hippo uel Hippon. Sed barbara Narbo, scilicet urbs; magna Tarentum, scilicet urbs; magnum Tarentum, scilicet oppidum; Plinius: Cydnus Tarsum liberam urbem procul a mari secans; Liuius, lib. 7 Mac.: De Solois urbe quae in Cilicia est egerunt; idem, lib. 3 dec. 1: Antium propinquam et opportunam et maritimam urbem coloniam deduci posse; Plinius: Volsinii oppidum Tuscorum opulentissimum; Iustinus, lib. 3: Byzantium nobilem et maritimam urbem; Pomponius Mela: Non longe ab Ilio, urbe fama excidio etc.

     Vrbs etc. In nominibus urbium, prouintiarum et insularum, si sit genitiuus, deest urbs uel oppidum, prouintia, insula uel locus, ut Romae natus, Aegypti nutritus, Siciliae sepultus. Neque enim uera docent Grammatici quum ex hac doctrina nomina prouintiarum et insularum excludunt. Varro, lib. 1 cap. 7 Rust.: Itaque, Cretae ad Cortyniam dicitur platanus esse; Cicero in Ver.: Siciliae quum essem; idem Attico: Quum Corcyrae epulati essemus; Virgilius, 3 Aen.: Aut Cretae iussit considere Apollo; Valerius Maximus lib. 4 cap. 1: Duos egregiae indolis filios suos a Gabinianis militibus Aegypti occisos cognouit; Sallustius, Iug.: Romae Numidiaeque facinora eius memorat. Sed iam quod desiderari contendimus ostendamus; Cicero, pro Flac.: Num honestior est ciuitas Pergamena quam Smyrnae?; idem Attico, lib. 5: In oppido Antiochiae; idem, 4 Phil.: Albae constiterunt, in urbe opportuna; idem, pro Arch.: Antiochiae, loco celebri; idem, pro Rab.: Sed Neapoli, in celeberrimo oppido; idem, 7 Ver.: Cuius duo fana duabus in insulis posita sociorum Melitae et Sami; Homerus, 6 Od.: κατα ἀστυ ἱθάκης; Virgilius: Quis Troiae nesciat urbem; idem Vrbem Pataui et urbem Butroti dixit; et 6 Aen.: Mediamque per Ellidis urbem -sic enim legendum, non mediaeque- ; Palladius: In oppido Cumarum. Sed si licet dicere, ut Scaliger annotauit, urbs Spartana et oppidum Tarentinum, cur non licebit urbs Spartae et oppidum Tarenti? Cur etiam non dicam natus est Toleti celeberrima Hispaniae urbe? Virgilius, Aen., 3: Hic locus urbis erit.

     Vsura. Cicero: Omnino semissibus magna copia est, scilicet usuris. Sic dextantes, besses, centesimae.

     Vtile. Consulo tibi, prospicio tibi, scilicet utile uel commodum. Cicero in passiuo dixit: Ego tibi ab illo consuli mallem.

     Vultum. Nupsit regi, scilicet uultum uel se ipsam. Nubo enim proprie operire significat et nouae nuptae flammeum ante oculos ferebant ad pudorem.

     Vxor. Lucanus, lib. 2: Liceat scripsisse Catonis Martia, scilicet uxor. Sic Tullia Ciceronis, scilicet filia. Vide filius uel seruus.

Copyright(c) de la versión electrónica 2004 Carlos Cabanillas. Proyecto GRAMMATICVS.